استدلال‌هاى طرف مقابل را آغاز نمود . و آن سه‌تاست : دليل نخست : گفته‌اند : خداى متعال فاعل [ و پديدآورندهء ] هر موجودى است . بنابراين ، كارهاى قبيح [ كه آن‌ها نيز از جملهء موجودات اين عالم و در زمرهء مخلوقات خداونداند ، ] مستند به خداوند بوده با ارادهء او تحقق يافته‌اند . پاسخ : مطلبى است كه خواهد آمد مبنى بر آن‌كه برخى از كارها مستند به ماست ، [ و فاعل آن ما انسان‌ها هستيم و نبايد آن‌ها را به خداوند استناد دهيم و خداوند را فاعل مباشر آن‌ها به شمار آوريم . بنابراين ، هرگونه مسؤوليت تحقق اين افعال متوجه ماست . ] دليل دوم : اگر خداى متعال از كافر خواسته باشد كه طاعت كند و كافر خواسته باشد كه معصيت نمايد و آنچه واقع مىشود همان مراد و خواستهء كافر باشد ، لازم مىآيد كه خداى متعال مغلوب باشد . زيرا از ميان دو مريد ، آن‌كس كه مراد و خواستهء او تحقق مىيابد ، غالب است . پاسخ : مغلوب بودن خداوند لازم نمىآيد ، زيرا خواسته و مراد خداى متعال آن است كه بنده با اختيار خود اطاعت كند ، و اين امر با ارادهء مكلف تحقق مىيابد . و اگر خداوند مىخواست كه از كافر به هر نحو طاعت سرزند ، خواه از روى اختيار باشد و خواه از روى اجبار ، اين امر واقع مىشد ، [ اما خداوند چنين چيزى نخواسته است ، و چون چنين چيزى نخواسته ، عدم صدور طاعت از كافر و صدور معصيت از او ، مستلزم مغلوب بودن خداوند در خواستهء خود نيست . ] « 1 »

--> ( 1 ) - بهتر است در اين بحث به تفكيك ميان ارادهء تكوينى و تشريعى اشاره شود و براساس آن بحث مطرح شود . وقتى سخن از اراده و خواست خداوند مطرح مىشود ، گاهى مقصود ارادهء تكوينى است ، و گاهى ارادهء تشريعى مورد نظر مىباشد . هرچه در عالم هستى تحقق مىيابد به خواست و ارادهء تكوينى خداوند است ، بدين معنا كه آن پديده نهايتا معلول خداوند بوده ، هستىاش را از خداوند وام گرفته است ، و اگر خداوند نمىخواست آن موجود تحقق يابد ، آن موجود تحقق نمىيافت . همهء افعال صادر -